راهکارهایی برای کاردرمانی کودکان اتیسم

0
724

دکتر سمانه اسماعیلی

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران

انسـان در طـول شـبانه روز کارهایـی را انجـام مـی دهـد؛ کارهایـی کـه دوسـت دارد، نیـازدارد یـا از او انتظـار مـی‌رود کـه انجـام دهـد. ایـن کارهـا شـامل: فعالیتهـای مراقبــت از خــود مثل غــذا خــوردن، بهداشــت فــردی، توالــت رفتــن، لبــاس پوشــیدن و غیره است.  بـازی و اوقـات فراغـت، تحصیـل ویادگیـری، خـواب واسـتراحت، کار و مشـارکت اجتماعـی نیز جزو این فعالیت‌ها قرار دارند.  هـدف نهایـی کاردرمانـی بـه عنـوان حرفـه‌ای کلیـدی در توانبخشـی طیـف اتیسـم، ایجـاد حدا کثـر اسـتقلال در انجـام این فعالیت‌هاست او می‌دانــد کــه چطــور مشــکلات کــودک و عوامــل محیطــی روی انجـام کارهـا و نقش‌هـای کـودک و خانـواده تأثیـر می‌گذارنـد. همچنیـن در اصـلاح، تغییـر و تطابـق در ایـن کارهـا کمـک می‌کنـد تـا قابـل انجـام شوند.

بـه طـور کلـی می‌تـوان گفـت کـه ابـزار ارزیابـی و ابـزار درمـان یـک کاردرمانگر، انجـام عملکردی مشـکلات شـناختی و زبانـی مانـع فعالیت می‌شوند. در مـورد کـودک بـا طیـف اتیسـم معمـولا اجـرای تسـتهای اسـتاندارد و مشـاهده عملکـرد در حیـن انجـام کار بهتریـن روش ارزیابـی بـرای کاردرمانگـر اسـت.

اهــداف کاردرمانــی بــا توجــه بــه نتایــج ارزیابی‌هــا و اولویتهــای خانــواده تعییــن می‌شوند. مشــارکت خانــواده در توانبخشــی کــودک طیــف اتیســم امــری ضــروری اســت.  کاردرمانگرمی‌توانـد نقـش مهمـی در ارائـه اطلاعات بـه خانـواده داشـته باشـد و بـه آنهـا کمـک کنـد تـا بـا تقویـت نقـش خـود بـه عنـوان والدیـن، تأثیـر بهتـری روی رشـد و افزایـش مهارتهــا در فرزندشــان داشــته باشــند.

یکی از هدفگــذاری‌های کاردرمانــی افــراد  طیــف اتیســم  بـه طـور مسـتقیم  روی حیطه‌هـای کاری، یعنـی افزایـش توانایـی در انجـام کارهـا ماننـد بـازی، مراقبـت از خـود یـا فعالیتهـای یادگیـری ومدرسـه متمرکز است.

هدف دیگر کار روی اجــزای عملکــردی است کــه بــرای انجــام ایــن کارهــا پیشنیــاز و ضــروری هســتند. دراینجــا بــاز هــم هــدف نهایــی، قادرســاختن کــودک بــه انجــام کارهاســت.

یکی از این حیطه‌ها،  بهبود غذا خوردن کودکان اتیستیک است. مشکل آنها عـدم توانایـی در اسـتفاده صحیـح از وسـایل غــذا خــوردن، علاقه بــه خـــــوردن غذاهـــــای خــاص یــا نخــــــــوردن همــــه غذاهـا، عـدم تمایـل بـه بعضـی بافتهـا در غذاهـای مختلـف، عـدم تمایـل بـه خـوردن غذاهـای متنـو ع یـا جدیـد است کـه می‌توانـد بـه علـت بیش حسـی لامسه دهـان باشـد.

بـا گذشـت زمـان علاقه بـه غذاهـای جدیـد، بیشــتر می‌شــــــود، امــا در بسیــــــاری ازایــن کــودکان در بزرگســالی هــم علایق غذایــی خــاص کــه اصــرار شــدیدی نیز بر آن دارند، بــه چشــم می‌خــورد.  ایجـاد روتین‌هایـی ثابـت در میـان اعضـای خانـواده هنـگام صـرف غـذا باعـث می‌شـود کـودک اتیسـم سـریعتر بتوانـد آداب کنارهـم بـودن و غـذا خـوردن را یـاد بگیـرد.

آراستگی و بهداشت ماننــد کوتــــــــاه کــــــــــردن ناخنهــا، شســتن موهــا یــا مســوا ک زدن معمــولا بــرای کــودک طیــف اتیســم چالشــی بــزرگ اسـت. گاهـی کوتـاه کـردن مـو وقـت زیـادی می‌خواهــد و خانــواده  بایــد آرایشــگری پرحوصلــــــه انتخـــاب کنــــــــــــد.  مشکـــل در مســوا ک زدن و کوتــاه کــردن ناخنهــا، بیشـتر اوقـات بـا بیش‌حسـی لامسه مرتبـط اســت. بســته بــه ایــن کــه والدیــن خودشــان ایــن کار را کننـد یـا کـودک و همچنین نوع مسواک یا شانه، بایــد راه حل مناسبی انتخاب کرد.

گاهــی اســتفاده از مســواک برقــی بــه جــای مســوا ک معمولــی و عــوض کــردن شــانه بــا شــانه‌ای بــا ســوزنهای پهــن، مشــکل را حــل می‌کنــد. همچنیــن اســتفاده از تصاویــر و ســمبل‌های بینایــی و شــنیدن داسـتانهایی در مـورد ایـن اعمـال، کـودک را آماده‌تــر می‌کنــد. مشــاهده اطرافیــان بــه خصــوص خواهــر و بــرادر در حــال انجــام ایــن اعمــال، بــه برنامه‌ریــزی حرکتــی ایــن کــودکان کمــک زیــادی می‌کنـــــد.

استفاده از سرویس بهداشتی

بسیــــــــاری از کــــــــودکان طیــف اتیســم در توالــت رفتـــــن مشکـــــل دارنـــــد. که ممکـن اسـت بـه خاطـر حساسـیت زیـاد بــه بــو، صــدای ســیفون یــا هوا کــش باشــد. همچنین ممکن است دلیل آن ناتوانی در دفع باشد. روشهایــی ماننــد:  پــاداش دادن، اســتفاده از علائم بینایــی، داسـتانهای تصویـری و دیـدن ویدئوهـای انیمیشنــــی درباره فرآینـــــد توالــــت رفتــــــن، مفیـد هســتن.

لباس پوشیدن

گاهــــی اوقـــــات بافــــــــت لبـــــاس بـرای کــــــــودکان اتیسم آزاردهنــده اســت. بعضــی از ایــن کــودکان حتــی نســبت بــه همــه لباس‌هــا حساســند و بــه محــض بازگشــت بــه خانــه همــه آنها را از تنشان درمی‌آورند. مشـکلات برنامه‌ریـزی حرکتـی ایــن کــودکان روی مهارتهــای حرکتــی لازم در لبــاس پوشــیدن ماننــد: بســتن دکمــه و زیــپ اثــر می‌گــذارد. در کاردرمانـی بـرای آمـوزش ایـن مهارتهـا از شـیوه‌های آمـوزش رفتارماننـد: زنجیــره معکــوس و چنانچــه ســطح شـناختی کـودک بالاتر باشـد، از رویکـرد حـل مســأله شــناختی اســتفاده می‌شــود.

مدرسه و یادگیری

مســائل حســی تداخــل زیــادی بــا عملکــرد مدرســه کــودکان طیــف اتیسـم دارند. زنگهـای تفریـح، زمین‌هـای بــازی، ســالن غذاخــوری، دویدن‌هــای بچه‌هـا و برخـورد آنهـا بـا هـم، همـه پـر از محـرکات شـدید و آزاردهنـده بـرای کـودکان اتیســم هســتند . بــه علــت مشــکلات پــردازش شــنوایی، کلاس ایــن کــودکان بایــد تــا حــد ممکــن آرام باشـد تـا بتواننـد مطالـب را یـاد بگیرنـد. انتقـال توجـه درایـن کـودکان ضعیـف اسـت و ایـن نکتـه بایـد توسـط درمانگـر بـه معلـم اطـلـاع داده شــود.  کلاس‌هایــی کــه از نظــر محــرکات بینایــی  مانند وجــود عکــس و نقاشــی و کاردســتی روی درو دیـوار، حـواس کـودک را پـرت می‌کننـد و مانــع یادگیــری او هســتند.  مشــکل دســت خــط نیز از مــواردی اســت کــه هـدف کاردرمانگـر قـرار می‌گیـرد و ا گـر قابـل حــل نبــود، در رویکــرد تطابقــی، اســتفاده از صفحــه کلیــد کامپیوتــر جایگزیــن آن می‌شــود. گاهــی اوقــات هــم تطابقاتــی در ابزارهــای نوشــتن و محیــط کلاس بـه حـل مشـکل دسـت خـط  کمـک می‌کنــد.

 

ترک پاسخ

لطفا نظر خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را اینجا وارد کنید